محمد مهدى ملايرى

111

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

اين ترجمه‌ها هم در آنها گنجانده شده و اصل آنها به‌صورت اصلى از ميان رفته است . برخى ديگر از اين ترجمه‌ها ، بعدها به وسيلهء مؤلفان اسلامى در كتاب‌هائى گنجانده شد كه علاوه بر آن ترجمه‌ها شامل آثار ديگرى هم از همان نوع مىبود كه از منابع ايرانى يا غير ايرانى گرفته شده بود . در برخى از اين نوشته‌ها كه بيشتر صورت مجموعه‌هائى از آثار مختلف را دارند هنوز آثار ترجمه شده از فارسى به‌طور جداگانه باقى است و در آثار عربى حل نشده . بهترين نمونه‌اى كه از اين مرحله تا امروز باقى مانده و در دست است كتاب جاودان خرد مسكويه است كه مجموعه‌اى است از ادب و اخلاق و بر اساس كتاب « جاودان خرد » كه يكى از كتابهاى اخلاقى دورهء ساسانى بوده تنظيم يافته ، و در آن ، هم اين رساله « جاودان خرد » ، و هم ترجمه‌هاى ديگرى از آثار اخلاقى و اندرزنامه‌هاى ساسانى بطور جداگانه در جنب آثار ادبى و اخلاقى عربى و هندى و رومى و اسلامى قرار گرفته‌اند ، و به همين جهت هم اين تأليف عربى مسكويه به همان نام نخستين دفتر آن « جاودان خرد » خوانده شده و اخيرا آن را در عربى به « الحكمة الخالدة » ترجمه و چاپ كرده‌اند « 1 » و گاهى نيز آن را به تناسب مطالب آن به نام « ادب العرب و الفرس » خوانده‌اند و ما دربارهء آن در اين كتاب به تفصيل گفت‌وگو خواهيم كرد . گاهى مطالبى كه از اين نوع آثار ايرانى گرفته شده به‌صورتى با مطالب مشابه عربى آميخته شده كه تشخيص آنها از يكديگر ميسر نيست هرچند به ايرانى بودن قسمتى از آن تصريح شده است . نمونه‌اى كه از اين مرحله مىتوان ذكر كرد فصلى است كه در كتاب العقد الفريد تأليف ابن عبد ربه ديده مىشود كه تحت عنوان « سخنان حكمت‌آميز اكثم بن صيفى و بزرجمهر » بسيارى از سخنان اين دو شخص كه يكى عربى و ديگرى ايرانى است نقل شده ولى بدون اينكه سخنان

--> ( 1 ) . الحكمة الخالدة ، به تحقيق دكتر عبد الرحمن بدوى ، چاپ مكتبة النهضة المصرية ، قاهره 1952 .